Kontrola NIK w zakresie ochrony jakości wód ujmowanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia wskazała, że działania realizowane przez gminy i przedsiębiorstwa wodociągowe nie gwarantują należytej ochrony jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Stwierdzono liczne nieprawidłowości m.in. w zakresie niewystępowania właścicieli ujęć wód o ustanowienie strefy ochronnej obejmującej teren ochrony pośredniej, nieuwzględnienia ujęć wód i ich stref ochronnych w dokumentach planistycznych przyjmowanych przez gminy, a także nieprowadzenia przez gminy kontroli częstotliwości opróżniania zbiorników bezodpływowych nieczystości ciekłych. Kontrola wykazała, że ponad 40% wójtów i burmistrzów nie informowało mieszkańców gminy o jakości wody, w sposób wymagany przepisami prawa.

Ustawa Prawo Wodne, która zaczęła obowiązywać od 1 stycznia 2018 r. unormowała obowiązek w drodze art. 120 – 132 ustanowienia stref ochrony bezpośredniej i pośredniej ujęć wody. Art. 133 ust. 3 tejże ustawy nakłada na właściciela ujęcia wody obowiązek przeprowadzenia analizy ryzyka obejmującą ocenę zagrożeń zdrowotnych w oparciu o dokumentację hydrologiczną lub hydrogeologiczną.

Obowiązek przeprowadzenia analizy (art. 133 ust. 4, ust. 5) mają:

  1. właściciele ujęć wody realizujący zadania w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę,
  2. także właściciele indywidualnych ujęć wody, jeżeli woda przeznaczona jest do spożycia przez ludzi.

Tak przeprowadzona analiza ryzyka musi być przekazana do właściwego wojewody, a jeżeli wynika z niej konieczność ustanowienia strefy ochrony należy złożyć wniosek wraz z załącznikami wskazany w art. 138 niniejszej ustawy. Zgodnie z art. 133 ust. 2 pkt. 2, w przypadku, gdy właściciel ujęcia wody nie złożył wniosku o ustanowienie strefy ochrony ujęcia (a z przeprowadzonej analizy wynika konieczność jej ustanowienia) strefę ustanawia z urzędu wojewoda, jednakże koszt takiej formy ustanowienia strefy może być kilkukrotnie wyższy (nie wliczając kary grzywny nałożonej na właściciela ujęcia), a zgodnie z art. 134 ust.1 koszt ustanowienia strefy pokrywa właściciel ujęcia.

Usługa obejmuje:

  • Opracowanie wniosku o ustanowienie stref ochrony pośredniej,
  • Analizę ryzyka w której zakres wchodzą poniższe elementy:
    • Położenie i charakterystyka ujęcia wody.
    • Dokumentacja mapowa.
    • Analiza i identyfikacja źródeł zagrożeń wynikająca ze sposobu zagospodarowania terenu.
    • Ocena zagrożeń zdrowotnych
    • Propozycja granic terenu ochrony pośredniej.
    • Plan sytuacyjny
    • Propozycja nakazów, zakazów, ograniczeń dotyczących użytkowania gruntów oraz korzystania z wód wraz z uzasadnieniem.

Obowiązująca ustawa w przypadku wystąpienia któregokolwiek z wymienionych w niej typów aktywności po 1 stycznia 2018 roku wskazuje na konieczność jej likwidacji bądź ograniczenia oraz usunięcia wszelkich jej skutków przez inwestora, zaś kosztami obciążony jest właściciel ujęcia (najczęściej Gmina).

Ryzyko wydawania warunków zabudowy (gmina) oraz pozwoleń na budowę (starostwo powiatowe) bez wyznaczenia obowiązkowych stref ochrony pośredniej ujęć wody jest znaczące i poza skutkami finansowymi niesie za sobą określone negatywne skutki prawne.